Kurşun, manganez, krom · mesleki maruziyet tahlilleri
Ağır metal ve kimyasal maruziyetli işyerlerinde "biyolojik izleme" zorunludur — maruziyetin gerçekten çalışanın vücuduna geçip geçmediğini ölçer. Kurşun, manganez, krom, kadmiyum gibi metallerin kan veya idrarda seviyesi periyodik olarak kontrol edilir.
Biyolojik izleme hangi işkollarında zorunlu?
Akümülatör üretim/geri dönüşüm
Kurşun kan seviyesi 3 ayda bir
Boya endüstrisi
Kurşun bazlı pigmentler için
Metal-döküm
Manganez, krom periyodik izleme
Galvaniz ve elektroliz
Krom (özellikle Cr-VI kanserojen)
Kaynak işçileri
Manganez, demir oksit maruziyeti
Atık geri dönüşüm
Karışık ağır metal maruziyeti
Biyolojik izleme süreci
Mobil sağlık aracımız + işyeri hekimi koordinasyonunda 5 adımlı süreç
1. Maruziyet kategorizasyonu
İşyerinde hangi kimyasalların kullanıldığı, çalışanların görev bazında maruziyet düzeyi belirlenir.
2. Test sıklığı planlama
Maruziyet düzeyine göre yıllık, 6 ayda bir veya 3 ayda bir periyod belirlenir.
3. Örnek alımı
Sağlık personelimiz kan örneğini saha günümüzde alır. İdrar örnekleri için steril kap çalışana verilir.
4. Akredite laboratuvar analizi
Örnekler ağır metal analizi yapan akredite tıbbi laboratuvar partnerimizde analiz edilir. 5-10 iş günü sürer.
5. Eylem planı
Limit aşımı varsa derhal görev değişikliği, KKD revize, ortam ölçümü tekrarı yapılır. Mesleki hastalık şüphesi varsa SGK bildirilir.
Maruziyet sınırları (BEI - Biyolojik Maruziyet İndeksi)
| Madde | Örnek tipi | Sınır değer | Periyot |
|---|---|---|---|
| Kurşun (Pb) | Kan | 40 µg/dL (kadın için 20) | 3-6 ay |
| Manganez (Mn) | İdrar | 5 µg/g kreatinin | 6-12 ay |
| Krom (Cr-VI) | İdrar | 25 µg/g kreatinin (vardiya sonu) | 3-6 ay |
| Kadmiyum (Cd) | Kan | 5 µg/L | Yıllık |
| Toluen | Kan | 0.05 mg/L | 6 ayda |
Mesleki maruziyet tahlilleri hakkında bilinmesi gerekenler
Evet, bu durum oldukça sık görülür. Ortam ölçümü çalışılan alandaki maddeyi gösterir, biyolojik izleme ise çalışanın o maddeyi gerçekten ne kadar emdiğini gösterir. KKD takılmıyorsa, yanlış takılıyorsa, yemek-içecekle kontaminasyon varsa, ya da deri yoluyla emilim varsa biyolojik seviye yükselebilir. Bu nedenle iki yöntem birbirini tamamlar.
Kan kurşun seviyesi 40 µg/dL üzeri tespit edilirse çalışan kurşun maruziyetli görevinden hemen uzaklaştırılır. Tedavi süreci (kelasyon tedavisi) gerekebilir. SGK'ya mesleki hastalık şüphesi bildirilir. Tekrar göreve dönüş ancak seviye 25 µg/dL altına düştükten sonra mümkündür. Bu süreçler boyunca çalışanın gelir kaybı SGK tarafından karşılanır.
Ağır metal tahlilleri Türkiye'de sınırlı sayıda akredite laboratuvarda yapılır. Biz örnekleri alıyor, soğuk zincirle Ankara veya İstanbul'daki akredite partner laboratuvarımıza gönderiyoruz. 5-10 iş günü içinde sonuç çıkar. Saha günü ile uyumlu planlama yapıyoruz.
Standart kan tahliline göre 5-10 kat daha pahalıdır çünkü özel cihaz (ICP-MS, atomik absorpsiyon) gerektirir. Ancak bu maliyet yasal zorunluluğun yanı sıra çalışan sağlığını koruma yatırımıdır. Mesleki hastalık sonrası ortaya çıkacak yasal ve tıbbi maliyetler çok daha yüksektir.
Evet, hamile çalışanlar için kurşun limit değeri çok daha düşüktür (genel 40 µg/dL, hamilelerde 20 µg/dL). Manganez, krom, kadmiyum maruziyetinde hamile çalışanlar görev değişikliğine alınmalıdır. Erken doğum, düşük doğum ağırlığı, gelişim bozukluğu riskleri vardır.
Saç analizi bazı ağır metaller için (özellikle krom, arsenik) uzun süreli maruziyet izleminde kullanılır. Ancak kan ve idrar tahlilleri kadar standardize değildir. Pratikte birincil yöntem kan/idrar tahlilleri, saç analizi destek olarak kullanılır.
Mesleki maruziyet tahlilleri için saha gününü birlikte planlayalım
Çalışan sayınızı bildirin, tarama planımızı tesisinizin operasyonunu aksatmadan yapalım.